Beton ve Kalıp Metrajı Nasıl Çıkarılır? Temel Kurallar ve Minha Mantığı

Beton metrajının temel formülü

Demir metrajından farklı olarak beton metrajı tamamen 3 boyutlu bir hacim (V = En x Boy x Yükseklik) hesabıdır. Birim, daima metreküp (m³)'tür. Göze çok basit (Axbxc) gibi gelse de asıl ustalık, elemanların kalıp planında birbiriyle birleştiği 'düğüm noktalarını' doğru okuyabilmektir.

Bir şantiyeci projedeki temel, kolon, perde, kiriş, döşeme ve merdiven hacimlerini ayrı ayrı ölçüp, icmal tablosuna işlerken kritik bir 'minha' dengesini korumalıdır.

Minha (Düşme) ne demektir ve kesişimler nasıl çözülür?

Minha, Arapça kökenli bir kelime olup inşaat lugatında 'çıkarmak, düşmek' anlamına gelir. Metrajın kırmızı çizgisidir.

Örneğin; bir kule vincin temel ankrajı ana temele geldiğinde, ankrajın hacmi beton dökülecek hacimden minha edilir (düşülür). Benzer şekilde asansör perdesi ile kirişin kesiştiği noktayı hem perdede hem de kirişte hesaplarsanız, o bölgeyi müteahhit iki kez fatura etmiş (mükerrer) olur. Genel pratik kural şudur: Güçlü olan eleman hacmi tam alır, bağlanan eleman minha edilir. Yani kolon, kirişe göre esastır ve tam kat yüksekliği okunur; kirişin boyu ise kolon yüzünden kolon yüzüne ("temiz açıklık" olarak) hesaplanır.

Kalıp metrajı: Suyun değdiği yüzeyler

Kalıp metrajı hacim (m³) değil alan (m²) hesabıdır. Pratik bir şantiyeci kuralı şudur: "Beton döküldüğünde ıslak betonun temas ettiği ancak sonradan sökülecek ahşap/çelik yüzeylerin tamamı kalıp alanıdır."

Döşemelerde alt yüzey alanı ve alınlıklar, kirişlerde yan yanaklar ve taban alanı alınır. Üst yüzeyler (perdah yapılan kısım) kalıp sayılmaz. Kör kalıplar (örneğin iki binanın bitişik nizam arasında kalan ve sonradan sökülemeyen kalıplar) sözleşmede aksi belirtilmedikçe fiyata özel bir poztan girer.

Fire Oranları gerçeği yansıtıyor mu?

Metraj tablosunda net / teorik miktarı bulduktan sonra sipariş veya taşeron hesabında mutlaka bir 'fire' tahmini yapılır. Çevre ve Şehircilik (Bayındırlık) pozlarında beton için %2 ile %3 arasında, kalıp demirinde %5 civarında resmi fire verilir.

Ancak, sahada pompa hortumunda kalan betonun geri dökülmesi, temel altı grobeton dökülürken kazının toleranslı olmasından kaynaklı 'overbreak' (fazla kazı) nedeniyle betonun fazla çekmesi %3'lük fireyi rahatça ezip %5-8 bandına taşıyabilir. Savunulabilir bir metrajda bu fazlalıklar (geometrik zorunluluklar) ayrı bir satır olarak veya ataşmanda açıkça belirtilerek yazılmalıdır.

Neden otomasyon (LISP / Yazılım) kullanılmalı?

Kalıp hesabı için kolonların çevre uzunluğunu, kiriş yanaklarını polylinelar üzerinden ölçüp toplamak can sıkıcı bir süreçtir. Doğru AutoCAD LISP komutlarıyla, çizim üzerindeki 100 kolonun çevrelerini tek komutta (PLCSV gibi araçlarımızla) alıp yüksekliği Excel'de formülleyerek süreci saniyelere indirebilirsiniz.

Sık sorulan sorular